Dwa miejsca, jedna pamięć. Limanowa przypomni historię zagłady getta

Najpierw leśne polany w Starej Wsi, później kamień przy ulicy Jana Kilińskiego. Podczas tegorocznych obchodów rocznicy likwidacji limanowskiego getta uczestnicy przejdą przez dwa miejsca związane ze śmiercią żydowskich mieszkańców miasta. W programie znalazły się modlitwa, odsłonięcie nowej macewy oraz Apel Pamięci. Uroczystości przypomną historię społeczności, która przez niemal cztery stulecia współtworzyła Limanową.

• Pamięć rozpocznie się na leśnych polanach w Starej Wsi
• Przy Głazie Pamięci zabrzmi apel za zamordowanych
• Likwidacja getta zakończyła prawie 400 lat historii

Pamięć rozpocznie się na leśnych polanach w Starej Wsi

Obchody 84. rocznicy likwidacji getta i zagłady limanowskich Żydów odbędą się 18 sierpnia. Pierwsza część uroczystości zaplanowana została w Starej Wsi – Pożarach, na polanach leśnych, gdzie w czasie okupacji niemieckiej przeprowadzano egzekucje.

O godzinie 16.00 uczestnicy spotkają się w miejscu śmierci części żydowskich mieszkańców. Zaplanowano wspólną modlitwę oraz odsłonięcie nowej, symbolicznej kamiennej macewy. Ponieważ główne uroczystości rozpoczną się później przy ulicy Jana Kilińskiego, udział w całym programie oznacza przejazd między Stara Wsią a Limanową.

Przy Głazie Pamięci zabrzmi apel za zamordowanych

O godzinie 17.00 uroczystości przeniosą się na ulicę Jana Kilińskiego, w okolice Głazu Pamięci. To miejsce znajduje się niedaleko muru, przy którym podczas okupacji rozstrzeliwano Żydów.

W programie znalazły się:

• modlitwa ekumeniczna,
• Apel Pamięci,
• złożenie kwiatów i zniczy przez oficjalne delegacje oraz pozostałych uczestników.

Głaz Pamięci i pamiątkową tablicę odsłonięto w sierpniu 2022 roku, w 80. rocznicę likwidacji getta. Pomnik powstał z inicjatywy działaczy społecznych z Limanowej i Nowego Sącza. Pracami kierował Stanisław Ociepka, a w przygotowania zaangażowali się między innymi Łukasz Połomski, Dariusz Popiela, Adam Nowak, Karol Wojtas, Krzysztof Jasica i Damian Król. Samorząd reprezentował radny Leszek Mordarski.

Część robót wykonali społecznie limanowscy przedsiębiorcy, którzy przekazali również materiały budowlane. Pozostałe materiały kupiono ze składek społecznych. Teksty historyczne na tablicach przygotowali limanowscy historycy Tomasz Jacek Lis i Karol Wojtas.

Organizatorem tegorocznych obchodów jest Sądecki Sztetl oraz limanowscy historycy. Patronat nad uroczystością objęła burmistrz Limanowej Jolanta Juszkiewicz. Rocznicowe spotkania odbywają się co roku 18 sierpnia, w dniu rozpoczęcia likwidacji limanowskiego getta.

Likwidacja getta zakończyła prawie 400 lat historii

Żydowscy mieszkańcy Limanowej byli prześladowani od początku niemieckiej okupacji. 12 września 1939 roku w kamieniołomie na Cieniawie w Mordarce rozstrzelano jedenastu Żydów, wśród nich miejskich radnych, przedsiębiorców i kupców. Zginął także katolik Jan Semik, który próbował stanąć w obronie swoich żydowskich sąsiadów.

W 1941 roku na polanach w Starej Wsi – Pożarach zamordowano 167 Żydów, głównie osoby starsze, chore, z niepełnosprawnościami oraz dzieci. W maju 1942 roku, w odwecie za ucieczkę dwóch osób z konwoju, na cmentarzu żydowskim przy dzisiejszej ulicy Kolejowej zabito 12 młodych kobiet. W lipcu tego samego roku przy murze na terenie getta rozstrzelano około 70 kolejnych osób.

Getto utworzono w czerwcu 1942 roku na obszarze Kamieńca. Nie otoczono go murami, ale opuszczenie wyznaczonego terenu groziło śmiercią. W zamkniętej części miasta zgromadzono około 2 tysięcy Żydów z Limanowej oraz miejscowości we wschodniej i środkowej części powiatu limanowskiego.

18 sierpnia 1942 roku rozpoczęła się likwidacja getta. Na Targowicy przeprowadzono selekcję:

• około 120 młodych kobiet i mężczyzn skierowano do obozu pracy w rafinerii w Sowlinach; kilka miesięcy później, w listopadzie 1942 roku, rozstrzelano ich w lesie na Przylaskach,
• około 200 starszych, chorych osób i dzieci przewieziono do Starej Wsi – Pożarów, gdzie zostali zamordowani,
• około 750 osób pognano pieszo do Nowego Sącza, a następnie wywieziono wagonami towarowymi na wschód.

Większość deportowanych trafiła do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu. Pod koniec sierpnia 1942 roku zamordowano ich tam w komorach gazowych. Po tych wydarzeniach w Limanowej nie pozostała żydowska społeczność, której historia sięgała niemal 400 lat.

Tegoroczne spotkanie przy Głazie Pamięci i w Starej Wsi będzie więc nie tylko rocznicą konkretnych egzekucji i deportacji. Oba miejsca przypominają również o przedwojennej Limanowej, współtworzonej przez polskich i żydowskich mieszkańców.

na podstawie: Urząd Miasta Limanowa.