Listy połączyły Mszanę i Hajfę. Historia dwóch przyjaciół wróciła do biblioteki

W Miejskiej Bibliotece w Mszanie Dolnej spotkały się pamięć o przedwojennym mieście, wojenne losy dwóch przyjaciół i listy pisane po ponad pół wieku rozłąki. Jakub Weissberger i Aleksander Kalczyński byli katolikiem i Żydem, ale łączyły ich młodość, działalność społeczna oraz przywiązanie do wspólnego miejsca. Podczas wydarzenia pokazano rodzinne archiwalia, a córka Weissbergera połączyła się z uczestnikami z USA.

• Dwie wojenne drogi, które zaczęły się w jednej Mszanie
• Korespondencja między Mszaną Dolną a Hajfą
• Rodzinna pamięć, muzyka i znak żydowskiego święta

Dwie wojenne drogi, które zaczęły się w jednej Mszanie

Spotkanie odbyło się 25 września w ramach cyklu „Opowieści o sztetlu Mszana Dolna”, prowadzonego przez fundację Sztetl Mszana Dolna. Bohaterami wieczoru byli Aleksander Kalczyński i Jakub Weissberger – mieszkańcy Mszany Dolnej, zaangażowani w życie swojego miasta przed wybuchem II wojny światowej.

Wojna rozdzieliła ich na wiele lat i postawiła przed zupełnie innymi próbami. Weissberger, namawiany przez rodzinę, uciekł na wschód. Ta decyzja ocaliła mu życie. Kalczyński działał w ruchu oporu, został aresztowany przez gestapo i po brutalnych przesłuchaniach trafił do Auschwitz, a następnie do Sachsenhausen.

Po wojnie obaj musieli zmierzyć się z inną rzeczywistością. Kalczyński wrócił do bliskich i związał dalsze życie z Mszaną Dolną. Jego nazwisko nosi jedno z miejskich rond. Weissberger powrócił do dawnego miasta przede wszystkim po to, by upamiętnić rodzinę i najbliższych zamordowanych podczas wojny. Na masowej mogile postawił pomnik, a później wyjechał z Polski.

Korespondencja między Mszaną Dolną a Hajfą

Po ponad 50 latach dawni przyjaciele odnowili kontakt. Ich listy krążyły między Mszaną Dolną a Hajfą. Pisali o utraconej młodości, przedwojennej Polsce, górskich wędrówkach i wspólnych znajomych. Korespondencja pozwala zobaczyć nie tylko osobiste losy obu mężczyzn, lecz także obraz wielokulturowej Mszany sprzed wojny.

„Napiszcie mi o sobie, o Mszanie i o Polsce” – pisał Jakub Weissberger, cytowany w materiałach fundacji Sztetl Mszana Dolna.

W listach szczególnie mocno wybrzmiewa tęsknota Weissbergera za krajem, który musiał opuścić. Kalczyński pozostał w miejscu wspólnej młodości, natomiast jego przyjaciel po powrocie zastał przede wszystkim ślady nieobecności swoich bliskich. Obaj doświadczyli wojny, ale ich powojenne biografie potoczyły się inaczej.

Podczas spotkania pokazano fotografie i dokumenty przekazane przez córki bohaterów. Dzięki temu uczestnicy mogli zobaczyć nie tylko wojenną historię, lecz także prywatne pamiątki po ludziach, których przyjaźń przetrwała rozłąkę, zmianę granic i dramatyczne doświadczenia XX wieku.

Rodzinna pamięć, muzyka i znak żydowskiego święta

W wydarzeniu uczestniczyli członkowie rodziny Kalczyńskich. Córka Jakuba Weissbergera, mieszkająca w Stanach Zjednoczonych, dołączyła do spotkania przez internet. Jej udział połączył dawną Mszanę z miejscem, w którym po wojnie ułożyło się życie jej ojca.

Wieczór uzupełniły przedwojenne szlagiery wykonane z gitarowym akompaniamentem przez Jakuba Antosza-Rekuckiego. Na stołach pojawiła się także chałka uformowana w gałązki lulawu, czyli tradycyjny bukiet związany ze świętem Sukot. Podano również ciasta, domowy kompot i owoce.

To właśnie w czasie Sukot w 1939 roku Jakub Weissberger opuścił Mszanę Dolną. Zbieżność zorganizowanego 87 lat później spotkania nadała prezentowanym listom dodatkowy, osobisty wymiar. Dla mieszkańców regionu była to także okazja, by spojrzeć na historię Mszany przez losy dwóch osób, których życie przypomina o przedwojennej różnorodności miasta.

Honorowy patronat nad wydarzeniem objęła burmistrz Mszany Dolnej Agnieszka Orzeł. Spotkanie dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo społeczne”, prowadzonego przez Centrum Archiwistyki Społecznej.

na podstawie: Powiat Limanowski.