Rabka sprzed wojny widziana oczami Niemców i zrabowane godło z Wiednia

W Willi pod Aniołem historia nie przyszła w szkolnym porządku, tylko w zdjęciach zrobionych przez tych, którzy weszli tu jako okupanci. Dr Piotr Sadowski, historyk i regionalista, poprowadził słuchaczy przez Rabkę 1939 i dalej – aż po sąsiednie wsie, które też zostały wciągnięte w wojenną zawieruchę. Najmocniej zapadł w pamięć jeden kadr: niemieccy żołnierze pozujący ze zrabowanym godłem Zarządu Gminnego. To właśnie takie obrazy potrafią otworzyć pamięć miejsca szerzej niż niejeden podręcznik.

• Niemieckie fotografie odsłoniły okupację z perspektywy, której zwykle się nie ogląda
• Jedna fotografia z pierwszych dni okupacji stała się najmocniejszym symbolem

Niemieckie fotografie odsłoniły okupację z perspektywy, której zwykle się nie ogląda

Podczas spotkania w Rabce-Zdroju dr Piotr Sadowski pokazał miejscowość i jej okolice widziane przez obiektyw wojsk okupacyjnych. Tytuł prelekcji sugerował opowieść o samym uzdrowisku, ale szybko stało się jasne, że chodzi o znacznie szerszy obraz – o teren rozciągający się od Rabki po Raby Niżną, Olszówkę i dalej.

W tej opowieści pojawiła się pacyfikacja Olszówki, wspomnienie Kasiny Wielkiej oraz potyczki stoczone pod Mogiłą. Prelegent zestawiał zdjęcia z mapą i czasem, tak aby dało się prześledzić przebieg działań wojennych niemal krok po kroku. To ważne, bo w takich spotkaniach nie chodzi tylko o wspomnienie dawnych wydarzeń, ale o odtworzenie ich logiki – tego, jak wojna wchodziła do kolejnych miejscowości i jak zmieniała zwykły krajobraz.

Na fotografiach widać było też miejscowych górali, których Niemcy chętnie fotografowali. Ten detal wiele mówi o okupacyjnej rzeczywistości: o ciekawości, ale i o chłodnym, zawłaszczającym spojrzeniu żołnierzy na ludzi i przestrzeń, którą zajmowali.

Jedna fotografia z pierwszych dni okupacji stała się najmocniejszym symbolem

Największe wrażenie zrobił kadr z pierwszych dni po zajęciu miasta. Widać na nim niemieckich żołnierzy z tablicą z godłem Zarządu Gminnego w Rabce. To nie była zwykła fotografia pamiątkowa, lecz obraz przejęcia władzy i demonstracji siły. W jednym ujęciu spotkały się propaganda, łup wojenny i początek nowego porządku narzuconego mieszkańcom.

Jak wyjaśnił dr Sadowski, sama tablica została wywieziona przez Niemców jako zdobycz wojenna. Dziś znajduje się w zbiorach Heeresgeschichtliches Museum w Wiedniu. Ta wiadomość domyka opowieść w sposób gorzki, ale bardzo wymowny – pokazuje, że ślady lokalnej historii potrafią rozjechać się po Europie razem z wojennym rabunkiem.

Prelekcja w Willi pod Aniołem była więc czymś więcej niż tylko wykładem o dawnych zdjęciach. Stała się lekcją patrzenia na znane miejsca z zupełnie innej strony – przez obiektyw wroga, który chciał dokumentować własne zwycięstwo, a zostawił po sobie materiał do odczytania historii regionu na nowo.

na podstawie: Urząd Gminy Mszana Dolna.