Dziecko może milczeć mimo krzywdy. W Mszanie Dolnej uczą, jak słuchać

Dziecko nie zawsze powie wprost, że dzieje mu się krzywda. Czasem przez tygodnie albo lata ukrywa przemoc ze strachu, wstydu lub obawy przed reakcją dorosłych. W Mszanie Dolnej temat uważnej rozmowy z dzieckiem będzie jednym z głównych zagadnień tegorocznej konferencji „reagujeMY dla DZIECI”. To spotkanie o tym, jak usłyszeć sygnał i nie zamienić rozmowy w przesłuchanie.

• Milczenie dziecka nie oznacza, że nic się nie dzieje
• Pierwsza rozmowa powinna dać dziecku poczucie bezpieczeństwa
• Bezpieczeństwo dziecka ważniejsze niż ustalanie wszystkich szczegółów
• Konferencja „reagujeMY dla DZIECI” wraca z tematem rozmowy

Milczenie dziecka nie oznacza, że nic się nie dzieje

Z danych Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę wynika, że 79 proc. dzieci i nastolatków w wieku od 11 do 17 lat doświadczyło w życiu przemocy lub zaniedbania. W badaniu przeprowadzonym w 2023 roku wzięło udział 2026 osób. W ciągu poprzedzających je 12 miesięcy przemocy lub zaniedbania doświadczyło 52 proc. badanych.

Wśród opisanych doświadczeń znalazły się między innymi:

• przemoc ze strony bliskiego dorosłego – 32 proc. badanych,
• zaniedbanie emocjonalne – 23 proc.,
• bycie świadkiem przemocy w domu – 14 proc.,
• zaniedbanie fizyczne – 8 proc.

Szczegółowe dane dotyczące przemocy domowej również pokazują skalę problemu. 24 proc. nastolatków wskazało na przemoc fizyczną ze strony bliskich dorosłych, a 22 proc. na przemoc psychiczną. W odniesieniu do roku poprzedzającego badanie było to odpowiednio 16 i 10 proc.

To oznacza, że wśród dzieci spotykanych na co dzień przez nauczycieli, pedagogów, psychologów, pracowników socjalnych, asystentów rodziny, policjantów i pracowników ochrony zdrowia mogą znajdować się osoby, które doświadczają przemocy, ale o niej nie mówią.

Analiza ujawnień wykorzystywania seksualnego opublikowana w czasopiśmie „Dziecko Krzywdzone” pokazuje, że ponad połowa dzieci zwlekała z powiedzeniem o krzywdzie od tygodnia do nawet dwóch lat. Ponad 40 proc. nie ujawniło jej spontanicznie, lecz dopiero po zewnętrznej zachęcie. Około połowa obawiała się reakcji rodziców albo odczuwała wstyd.

Dziecko może bać się osoby krzywdzącej, rozpadu rodziny, zemsty, odebrania rodzica albo tego, że dorośli mu nie uwierzą. Niekiedy nie zna też słów, które pozwoliłyby opisać jego doświadczenia. Dlatego brak spontanicznego ujawnienia nie powinien być uznawany za dowód, że przemocy nie ma.

Pierwsza rozmowa powinna dać dziecku poczucie bezpieczeństwa

Anna Kyjanica, przewodnicząca Zespołu Interdyscyplinarnego w Gminie Mszana Dolna, zwraca uwagę, że rozmowa z dzieckiem krzywdzonym nie może sprowadzać się do szybkiego zbierania informacji. Najpierw potrzebne są spokój, uważność i warunki, w których dziecko nie będzie czuło się oceniane.

Dorosły powinien jasno pokazać, że chce wysłuchać dziecka, traktuje jego emocje poważnie, nie obwinia go za zachowanie osoby dorosłej i dostrzega, że samo rozpoczęcie rozmowy mogło wymagać odwagi. Takie komunikaty nie są wyłącznie formą pocieszenia. Mogą pomóc dziecku zrozumieć, że odpowiedzialność za przemoc leży po stronie sprawcy.

Specjaliści Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę zalecają, aby zaczynać od pytań otwartych. Zamiast sugerować odpowiedź pytaniem o to, czy konkretna osoba uderzyła dziecko albo coś mu zrobiła, lepiej poprosić o opis wydarzeń. Najpierw dziecko powinno mieć możliwość swobodnego przedstawienia własnej historii. Dopiero później, jeśli jest to potrzebne, można przejść do bardziej szczegółowych pytań.

Ważne jest także, aby dorosły nie przenosił na dziecko własnych emocji. Płacz, złość, nerwowy śmiech, milczenie czy zmiana tematu nie przesądzają o wiarygodności relacji. Mogą być reakcją na strach, wstyd albo trudność w mówieniu o zdarzeniach.

Dorosły powinien uznać emocje dziecka, ale jednocześnie panować nad mimiką, gestami i tonem głosu. Silne wzburzenie może sprawić, że dziecko zacznie czuć się odpowiedzialne za stan rozmówcy i wycofa się z dalszej rozmowy.

Bezpieczeństwo dziecka ważniejsze niż ustalanie wszystkich szczegółów

Rozmowa prowadzona przez pracownika socjalnego, pedagoga, psychologa, asystenta rodziny czy członka grupy diagnostyczno-pomocowej nie zastępuje profesjonalnego przesłuchania. Jeżeli sprawa może mieć znaczenie dla postępowania karnego lub sądowego, dalsze działania muszą przebiegać zgodnie z kompetencjami służb i procedurami obowiązującymi w danej instytucji.

Pierwsza rozmowa powinna służyć przede wszystkim:

• rozpoznaniu, czy dziecko jest obecnie bezpieczne,
• wysłuchaniu jego relacji,
• ograniczeniu poczucia winy,
• udzieleniu wsparcia,
• uruchomieniu odpowiedniej pomocy.

Nie należy obiecywać dziecku całkowitej tajemnicy. Jeśli pojawia się zagrożenie jego bezpieczeństwa, dorosły może być zobowiązany do podjęcia dalszych działań. Powinien powiedzieć o tym jasno i spokojnie, wyjaśniając, co zamierza zrobić. Dzięki temu dziecko nie zostaje nagle pozbawione poczucia wpływu na sytuację.

Po ujawnieniu przemocy pierwsze pytanie nie powinno dotyczyć tego, kto, kiedy i ile razy skrzywdził dziecko. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy zagrożenie nadal trwa, czy osoba krzywdząca ma dostęp do dziecka, czy dziecko boi się powrotu do domu i czy potrzebna jest natychmiastowa interwencja.

Właśnie dlatego osoby pracujące z dziećmi powinny znać procedury reagowania na podejrzenie krzywdzenia, w tym zasady obowiązujące w ich instytucjach. Uważna rozmowa ma pomóc zauważyć problem i uruchomić ochronę, a nie prowadzić do wielokrotnego odtwarzania traumatycznych szczegółów.

Konferencja „reagujeMY dla DZIECI” wraca z tematem rozmowy

Rozmowa z dzieckiem krzywdzonym będzie jednym z głównych tematów tegorocznej konferencji „reagujeMY dla DZIECI” w Mszanie Dolnej. Pierwsza edycja wydarzenia odbyła się 24 września 2025 roku w Miejskim Ośrodku Kultury w Mszanie Dolnej i dotyczyła wspólnej odpowiedzialności za ochronę dzieci.

Wówczas wskazywano między innymi na znaczenie współpracy różnych instytucji, właściwej oceny ryzyka oraz rozpoznawania symptomów krzywdzenia. Zwracano też uwagę, że system pomocy nie powinien być postrzegany wyłącznie jako narzędzie karania.

Tegoroczne spotkanie ma przesunąć akcent z pytania, czy dorośli reagują, na pytanie, w jaki sposób rozmawiają z dzieckiem, które sygnalizuje brak bezpieczeństwa. Procedury, zespoły i instytucje są potrzebne, ale ich działanie może rozpocząć się dopiero wtedy, gdy ktoś potraktuje dziecięce słowa i zachowanie z należytą uwagą.

W ochronie dziecka nie chodzi o zadanie jak największej liczby pytań. Chodzi o obecność dorosłego, który potrafi wysłuchać trudnej historii, nie obciąża dziecka odpowiedzialnością za decyzje dorosłych i umie skierować sprawę do właściwej pomocy.

na podstawie: Gmina Mszana Dolna.