Powiat, który stał się wzorem. Historia Limanowszczyzny wciąż zaskakuje

W dziejach Limanowszczyzny jest więcej niż sucha administracja. To opowieść o regionie, w którym samorząd, szkoły i sadownictwo układały się w jeden spójny organizm. Oficjalna historia powiatu pokazuje, że już dawno temu potrafiono tu myśleć nie tylko o granicach, ale też o codziennym rozwoju. I właśnie dlatego ta opowieść nadal brzmi aktualnie.

• Z dwóch powiatów sądowych powstał organizm, który przyciągał uwagę
• Sadownictwo, książki i szkoły budowały codzienność regionu
• Po wojnie zmieniły się realia, ale nie ambicja rozwoju

Z dwóch powiatów sądowych powstał organizm, który przyciągał uwagę

Powiat limanowski utworzono w 1867 roku z połączenia dwóch wcześniejszych powiatów sądowych – limanowskiego i tymbarskiego. Zajmował około 954 km², obejmując Beskid Wyspowy i północne partie Gorców. Do likwidacji w 1975 roku mieszkało tu około 95 tysięcy osób.

To właśnie w czasach zaboru austriackiego region zyskał opinię miejsca dobrze zarządzanego. Duży wpływ miał na to Józef Beck senior, późniejszy wiceminister spraw wewnętrznych II Rzeczypospolitej. Wprowadzał rozwiązania samorządowe, które dziś można by nazwać odważnym eksperymentem administracyjnym. Rada Powiatowa liczyła 26 członków, a wyłaniany z jej grona Wydział Powiatowy decydował m.in. o majątku powiatu, podatkach państwowych i nadzorze nad gminami.

W tamtym modelu widać było coś więcej niż urzędowy porządek. Powiat stawał się miejscem, w którym samorząd miał realne znaczenie, a nie tylko formalny zapis w przepisach.

Sadownictwo, książki i szkoły budowały codzienność regionu

Jednym z najmocniejszych filarów ówczesnego rozwoju był Powiatowy Zakład Sadowniczy. Produkował materiał szkółkarski dostosowany do lokalnego klimatu, a do 1917 roku wydał blisko 80 tysięcy drzewek owocowych, głównie jabłoni. Część powstawała na miejscowych polach chłopskich, reszta trafiała także do sąsiednich powiatów. Z czasem uruchomiono też dwie suszarnie owoców – w Limanowej i Jodłowniku, co pomagało zagospodarować nadwyżki i sprzedawać je w lepszym okresie, zimą.

Równolegle rozwijała się oświata i życie społeczne. W Mordarce pod Limanową powstało w 1882 roku drugie w Galicji Kółko Rolnicze, a powiat wspierał takie inicjatywy konsekwentnie. Duże znaczenie miał także Powiatowy Oddział Towarzystwa Szkoły Ludowej, który zakładał biblioteki niemal we wszystkich wsiach dawnego powiatu.

W samym 1900 roku biblioteka w Limanowej miała 2800 woluminów i zanotowała 19 977 wypożyczeń. To pokazuje skalę zainteresowania książką i wiedzą w czasie, gdy dostęp do lektury nie był oczywistością. Stała prenumerata trzech czasopism dopełniała obrazu miejsca, które chciało być nie tylko rolnicze, ale też świadome i dobrze zorganizowane.

W 1888 roku rada powołała Radę Szkolną, odpowiednik dzisiejszego nadzoru oświatowego. Z jej udziałem zorganizowano 103 szkoły powszechne. Z czasem pojawiły się także szkoły dokształcające w Limanowej i Mszanie Dolnej, a w 1929 roku powstała Górska Szkoła Rolnicza w Łososinie Górnej. To była inwestycja w praktyczną wiedzę, tak potrzebną w regionie opartym na rolnictwie, ogrodnictwie i hodowli.

Po wojnie zmieniły się realia, ale nie ambicja rozwoju

Po II wojnie światowej struktura powiatu została przebudowana, lecz samorządowy dorobek nie zniknął z dnia na dzień. Władze powiatowe odpowiadały za nowe drogi, rozwój szkolnictwa średniego i zawodowego oraz przebudowę bazy szkół podstawowych. W tym samym czasie rosła aktywność gospodarcza regionu i rozwijał się ruch turystyczno wypoczynkowy.

W 1932 roku powołano jeszcze Komisję Popierania Ruchu Letniskowego, która miała promować walory klimatyczne i turystyczne Ziemi Limanowskiej oraz wspierać budowę obiektów sanatoryjno letniskowych. Ten kierunek myślenia okazał się trwały – łączył gospodarkę, zdrowie i wypoczynek w jeden plan na rozwój.

W latach 70. Limanowszczyzna była już w skali kraju kojarzona z gospodarnością i społecznym zaangażowaniem mieszkańców w sprawy swojej małej ojczyzny. Dziś, po reaktywacji powiatu, oficjalna historia nie jest tylko kroniką dawnych czasów. To także przypomnienie, skąd wzięły się lokalne przyzwyczajenia do pracy, organizacji i myślenia długim horyzontem. Właśnie na takim fundamencie powiat nadal buduje swoją przyszłość.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Limanowej.