Kultura góralska otrzymała ochronę państwową - co to oznacza dla regionu

Wpis kultury góralskiej na krajową listę to dobra wiadomość dla mieszkańców beskidzkich i podhalańskich miejscowości. Informacja o decyzji wywołuje satysfakcję, ale i pytania o praktyczne skutki - od dokumentacji po wsparcie dla zespołów i twórców. Z Mszany Dolnej opis zmian i osób, które przyczyniły się do tego kroku.

• Wspólne działania górali i instytucji doprowadziły do wpisu
• Małopolskie Centrum Kultury “Sokół” z Nowego Sącza - koordynacja i lokalne partnerstwa

Wspólne działania górali i instytucji doprowadziły do wpisu

Decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kultura góralska została wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego - od tej chwili ma formalny status ochronny. Inicjatorem wpisał się Narodowy Instytut Dziedzictwa, a prace koordynowano z udziałem Małopolskiego Centrum Kultury “Sokół”, Związku Podhalan w Polsce im. Świętego Jana Pawła II oraz Regionalnego Ośrodka Kultury w Bielsku-Białej. Przygotowanie wniosku opierało się na konsultacjach regionalnych, kwestionariuszach i badaniach terenowych - te źródła posłużyły do ujęcia współczesnych przejawów tradycji góralskiej.

W tworzeniu materiałów aktywnie uczestniczyły przedstawicielki Zagórzan - Klaudia Gawronek, Magdalena Polańska, Agnieszka Józefiak-Lewandowska, Dorota Kościelniak i Monika Kościelniak. Prace odbywały się w ramach regularnych spotkań przedstawicieli różnych grup góralskich - wśród nich wymieniano Górali Zagórzańskich, Śląskich, Żywieckich, Babiogórskich, Orawskich, Podhalańskich, Gorczańskich, Kliszczackich, Spiskich, Pienińskich, Łącko-Kamienickich oraz Nadpopradzkich. Mimo różnic regionalnych wniosek stara się uchwycić wspólne elementy: język, muzykę, obrzędowość i poczucie tożsamości.

Małopolskie Centrum Kultury “Sokół” z Nowego Sącza - koordynacja i lokalne partnerstwa

Koordynacja przez Małopolskie Centrum Kultury “Sokół” z Nowego Sącza oraz współpraca z instytucjami i organizacjami góralskimi zapewniła zasięg ogólnopolski dokumentacji. W praktyce oznacza to porządkowanie wiedzy o zwyczajach i praktykach, które do tej pory funkcjonowały przede wszystkim w pamięci i w działaniu zespołów oraz rodzinnych przekazach. Wpis traktowany jest jako impuls do systemowych działań - zgodnie z zaleceniami Konwencji UNESCO państwo ma obowiązek inwentaryzacji wszelkich form tradycji, a następnie ich dokumentacji i ochrony.

To etap, który może przełożyć się na tworzenie archiwów, publikacji, programów edukacyjnych oraz projektów wspierających rzemiosło i muzykę regionalną. Instytucje wymienione przy opracowaniu wniosku będą naturalnymi punktami odniesienia przy dalszych działaniach - w tym przy organizacji badań terenowych, wystaw i wydarzeń popularyzujących dorobek górali.

Mieszkańcy i lokalne zespoły stoją przed realną szansą - wpis stwarza lepszą pozycję do negocjacji wsparcia i współpracy z instytucjami kultury. Dla gmin i organizatorów wydarzeń oznacza to także potrzebę dokumentowania praktyk, zgłaszania inicjatyw i budowania partnerstw z innymi regionami góralskimi. W praktyce warto śledzić informacje od Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Małopolskiego Centrum Kultury “Sokół” oraz lokalnych ośrodków kultury - to tam mogą pojawić się programy, konkursy czy szkolenia skierowane do zespołów, twórców i opiekunów tradycji.

na podstawie: Gmina Mszana Dolna.